Bezuinigen?: Een kans om af te rekenen!

Het is voor vrijwel alle gemeenten niet te voorkomen dat voor de komende jaren weer drastisch moet worden bezuinigd. De verwachte miljarden kortingen op het gemeentefonds beloven wat dat betreft niet veel goeds. De vraag is of de economische crisis en de daaruit voortvloeiende noodzaak van bezuinigen slecht uitkomt of dat het juist kansen biedt om af te rekenen met ingesleten patronen van denken en doen.

Kans 1: Organiseer de verbinding, focus op het gezamenlijk probleem en denk ‘out of the box’!

Bezuinigen moet al zo lang geld bestaat en er zijn altijd redenen waarom een ander eerder aan de beurt is dan jij. Voor gemeenten is bezuinigen vooral een proces met budgethouders, managers en bestuurders, die in eerste aanleg daarin geen trek hebben. Kunst is eerst met betrokkenen in gesprek te komen om vervolgens (on)mogelijkheden te ontdekken. Anders gezegd: Het is een kans om gegeven de noodzaak je te richten op het gezamenlijke doel en nu eens écht in gesprek te komen met elkaar. Maak dus verbinding en doe dat vooral tijdens informele sessies. En nog iets: Stimuleer daarbij het ‘out of the box’ denken.

Kans 2: Breek met theoretische modellen en ga vooral pragmatisch en transparant te werk!

Succesvol bezuinigen is niets anders dan zoeken naar die ingrepen die uiteindelijk leiden tot de minste pijn. Dit zoekproces vraagt om een methodische aanpak. Dit kan simpel door bijvoorbeeld de bekende kaasschaaf (=een procentuele aframing van kostenposten) te hanteren, maar ook veel ingrijpender door bijvoorbeeld de methode van Zero-Based Budgeting (= het vanaf het nulpunt opzetten van een nieuwe begroting) toe te passen. Gevaar hierbij is een te theoretische benadering en/of een te weinig evenwichtige bijstelling van budgetten of een te gemakkelijke vlucht naar verhoging van belastingtarieven. Beter is het proces vooral pragmatisch en met gezond verstand te doen. Hoe? Door mogelijkheden gerubriceerd op een rij te zetten om ze vervolgens in te schatten op haalbaarheid. De rubrieken zijn:

1. Noodgrepen en financieel technische maatregelen (bv. invoeren vacaturestop, minder of geen rentebijschrijving op reserves, benutten jaarlijkse onderuitputting).
2. Efficiencymaatregelen (=toepassing van een handige en efficiënte werkwijze waardoor meer of hetzelfde met minder geld kan worden bereikt)
3. Inkomstenverhoging (naast OZB verhoging is ook denkbaar dat tarieven van andere belastingen/leges meer kostendekkend worden gemaakt en inkomsten van derden worden verhoogd).
4. Herbezinning op gemeentelijk takenpakket (betekent in wezen een kerntakendiscussie, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen wettelijke taken en niet-wettelijke taken. Let wel: Wettelijke taken blijven niet buiten de bezuinigingen als deze kunnen worden uitgevoerd).
5. Investeringen (welke investeringen schrappen we of stellen we uit?).

Wat betreft haalbaarheid is het advies om maatregelen te rangschikken naar a) maatregelen die weinig politieke afweging behoeven; b) maatregelen die uitdrukkelijke politieke afweging behoeven en c) maatregelen die wel zijn overwogen, maar op dit moment niet realistisch worden geacht. Gevolg: Een volledig transparant palet aan mogelijkheden, op grond waarvan bestuur een goede afweging kan maken.

Kans 3: Stuur op het nieuwe denken; voor elk goed plan is er geld!

De ervaring leert dat bezuinigingsprocessen alleen dan succesvol zijn, als daarop een stevige sturing wordt gezet. Te vaak zien we budgethouders e.a. redeneren vanuit het voorzichtigheidsprincipe. De opvatting dat nu toegeven dat iets met minder geld kan, betekent dat je dan ‘jouw’ budget voor eeuwig kwijt bent, is echt oud denken. Dit denken loslaten en daarvoor in de plaats praktiseren dat voor elk goed verhaal altijd geld is te vinden, is een derde en misschien wel grootste kans om te grijpen om zo voor nu en in de toekomst tot een beste allocatie van middelen te komen.

Tot slot nog dit. Staat uw organisatie voor grote bezuinigingsopgaven en wilt u graag snel uw kansen benutten, dan kunnen de professionals van het NCOD u daarbij helpen door het toepassen van een daartoe ontwikkeld en in de praktijk reeds bewezen bezuinigingsprogramma.

Tom van Kraaij
Senior adviseur / partner NCOD Financiën B.V.
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien.
Tel.nummer: 06-49024631