Zelf op zoek naar antwoorden in het sociaal domein?

Bij vragen over bijvoorbeeld de ontwikkeling van je kind of zorgen over je eigen gezondheid, ga je vaak eerst zelf op zoek naar antwoorden. Vaak vind je de weg door in je omgeving te informeren. Je maakt bijvoorbeeld een afspraak met de huisarts. Of je gaat in gesprek met de leerkracht van school of de thuiszorg bij je ouders. Kom je er zelf of met anderen niet direct uit dan zijn er in de gemeente waar je woont ook plekken waarbij je met vragen terecht kan. Voor gemeenten is het een blijvende uitdaging om het perspectief van inwoners in het vizier te houden.

Zelf uitzoeken, samen met anderen verkennen of naar de gemeente?

Antwoorden rondom een levensloop zijn op verschillende plekken te vinden. Als er tegelijkertijd meer vragen spelen of als bijvoorbeeld leeftijd of ongemak aan de orde zijn, wordt het zoeken naar de juiste informatie soms lastiger. Waar vind je wat, welke mogelijkheden zijn er? Wat kun je daarbij zelf en wat kan de omgeving betekenen? Een deskundig en samenhangend advies biedt dan veelal uitkomst in de verschillende mogelijkheden en geeft inzicht en overzicht. Juist dat inzicht en overzicht draagt bij aan het zelf kunnen ondernemen van stappen. Een zorg- of Wmoloket, gemeentewinkel of andere plekken voorzien in de toegang tot het sociaal domein in gemeenten. Op deze plekken vindt de bundeling van informatie, advisering en ondersteuning aan inwoners plaats.

Veel dynamiek levert veel vragen op

Omdat er in de levensloop van inwoners veel dynamiek aan de orde kan zijn, worden er vaak op veel verschillende terreinen vragen gesteld. Tegelijkertijd is er voor al deze vragen samen met betrokkenen een diversiteit aan oplossingen. De variatie is daarbij enorm; van het organiseren van ontmoeting in de eigen omgeving tot buitengewoon complexe zorgarrangementen.

Schaap met meer dan vijf poten

Van organisaties en medewerkers die werken in de toegang van het sociaal domein wordt vanwege de diversiteit zeer veel gevraagd. Samenwerking tussen de betrokken organisaties en sturen op efficiënte en effectieve samenhang in de ondersteuning van inwoners is daarom van essentieel belang.

Oplossingen en mogelijkheden passen daarbij niet altijd in de systeemwereld waar gemeenten deel van uit maken. Doordat alle facetten van het dagelijks leven aan de orde zijn vergt dit een andere manier van werken die de gemeenten (samen met hun partners) moeten doormaken. Met name in de samenwerking met maatschappelijke partijen is het belangrijk dat de neuzen dezelfde kant op staan. Vaak zien we een andere manier van werken, een andere werkcultuur, maar ook een verschillende manier waarop naar inwoners gekeken wordt.

Pragmatisme in plaats van bedoeling

Dit artikel roept waarschijnlijk veel herkenning en gedachten op waar op beleids- of management niveau overeenstemming over is. Maar hoe ziet het er in de praktijk uit?

Bij veel gemeenten komen we tegen dat de toegang met een ‘pragmatische’ aanpak van start is gegaan. De voorbereidingstijd was beperkt en het was nodig om tot handelen over te gaan. Dat is goed, want al doende leert men. Een pragmatische aanpak brengt ook het risico met zich mee dat er geen of onvoldoende aandacht is voor de bedoeling en samenhang in de dienstverlening. Staat de leefwereld van inwoners voldoende centraal? Zijn eenvoudige oplossingen wel voldoende in beeld en wordt er gestuurd op normaliseren (op- en afschalen van ondersteuning en hulp)? Wordt de dienstverlening wel zodanig ingericht dat inwoners zelf de verantwoordelijkheid en eigen autonomie ervaren? En waar bemoeit een gemeente of maatschappelijke organisatie zich wel of niet mee? Te breed uitvragen kan autonomie namelijk ook in de weg zitten.

Stilstaan levert vooruitgang op

Met diverse organisaties hebben wij de afgelopen jaren bijeenkomsten georganiseerd voor uitvoering, beleid en management waarbij we op een bewuste wijze stilstaan. Stilstaan bij ervaring, bedoeling en wijze van samenwerken. Centrale vragen daarbij waren: doen we de goede dingen en doen we ze goed?

Hebben we voldoende scherp wat de bedoeling is en hoe we werkelijk willen samenwerken? Op deze wijze stilstaan bij de toegang van het sociaal domein, leverde vaak een forse sprong vooruit op. Visies werden met nieuwe inzichten geactualiseerd. Eenvoud voorbij het ingewikkelde was daarbij het credo. Met andere woorden: geen enorme papierwinkel delen maar echt tot de kern van bedoeling, werkwijze en dienstverlening komen. Van beleidsplannen naar de kern in 19 regels. Het boek ‘Jippie ik schrijf een Joepie’ van Joep Luycx was daarbij zeer waardevol en leuk om te gebruiken. Naast het actualiseren van de visie, is het met name van belang om de concrete vertaalslag naar de werkpraktijk scherper te benoemen. Hierdoor wordt de bruikbaarheid op de werkvloer vergroot. De neuzen dezelfde kant op als het gaat om bijvoorbeeld het belang van laagdrempelige oplossingen, afschalen en normaliseren. Belangrijk is om hierbij te beseffen dat dat niet gaat om een paar afspraken, maar dat met werkcultuur te maken heeft. Methodisch werken is een mooie manier om daar vanuit de inhoud aan te werken.

Methodisch werken

Methodisch werken is een cyclisch proces waarbij aan de hand van een aantal (eenduidige) stappen wordt gewerkt aan een oplossing voor een vraagstuk. Samen met de inwoner wordt een plan gemaakt waarin stappen zijn opgenomen om tot een vooraf bepaald doel of resultaat te komen. Het is belangrijk daar als team hetzelfde beeld bij te hebben, zodat vragen op dezelfde manier ‘gewogen’ worden. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Medewerkers met een achtergrond die oorspronkelijk bij de Participatiewet ligt, kijken anders naar een vraag dan medewerkers met een achtergrond in de Wmo. Medewerkers vanuit geïndiceerde zorg beoordelen een vraag anders dan de partners in het preventieve veld. Omdat we juist de beweging naar het normaliseren willen maken, is het belangrijk hier in het methodisch werken expliciet aandacht voor te hebben. Door het verschaffen van helderheid over een eenduidige werkwijze en de gewenste kwaliteit, is de vertaling te maken naar werkprocessen. Zo kunnen deze ook geoptimaliseerd worden.

Heel eenvoudig gezegd gaat het bij werkprocessen om opvolgende processtappen (welke dingen worden gedaan). Methodisch werken zoomt in op processtappen en gaat in op waarom en hoe (vanuit welke methode) dingen gedaan worden. De eenduidigheid in aanpak en bedoeling draagt bij aan de kwaliteit van de samenwerking en het resultaat.

Ook eens stilstaan en een sprong vooruit maken?

Steeds meer zien wij dat het beleid en de ontwikkeling van de organisatie van de toegang niet (voldoende) parallel hebben gelopen. Afhankelijk van de situatie kunnen we organisaties in een korte tijd een fors eind op weg helpen en van nieuwe gezamenlijke inzichten voorzien.

Voorwaarde is het verkennen van de startsituatie met alle betrokken medewerkers en leidinggevenden en daarnaast het lef om indringend met elkaar in gesprek te gaan over ervaring, inzichten en oplossingen. Dat kan soms behoorlijk schuren, maar juist dat levert de mooiste resultaten op. Wij faciliteren, voeren samen het goede gesprek en ordenen de uitkomsten tot een compact werkdocument op een A3 aangevuld met een actuele werkagenda. Ons advies daarbij is om de uitkomst zichtbaar op elk bureau te gebruiken in de praktijk van alledag. Afhankelijk van de lokale situatie en vraag kunnen wij u ook op aanpalende terreinen van beleid, advies en opleiding in het sociaal domein van dienst zijn.

Zin in een verkennend gesprek om mogelijkheden te bespreken? Neem contact op met één van de adviseurs van NCOD sociaal domein.

Jolanda van Egmond | jolandavanegmond@ncod.nl

Johan van der Zee | johanvanderzee@ncod.nl

Gerrit Tharner | gerrittharner@ncod.nl

Onze artikelen automatisch in de mailbox ontvangen? Neem hier een abonnement op onze nieuwsbrief