Ruimte

De invloed van de fysieke leefomgeving op gezondheid

Nederland is actief bezig met het verbeteren van de fysieke leefomgeving

Hierbij spelen diverse factoren een cruciale rol: van infrastructuur en mobiliteit, tot woningbouw, groenvoorzieningen en waterbeheer. In dit rijtje hoort nog een dimensie thuis die vaak vergeten wordt ondanks de enorme impact op de mens: gezondheid.

Inwerkingtreding Omgevingswet

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Eén van de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet is het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Binnen de kaders van deze wet moeten overheden eigen gezondheidsambities vastleggen en uitwerken voor de fysieke leefomgeving. Bovendien wordt het met de invoering van de Omgevingswet verplicht om gezondheid mee te wegen in het vaststellen van omgevingsplannen en het verlenen van omgevingsvergunningen. Dit houdt in dat gezondheid vanaf nu een weigeringsgrond is voor het verlenen van vergunningen. De invoering van de Omgevingswet biedt hiermee een middel om de ambitie voor een gezonde leefomgeving werkelijkheid te laten worden.

Waarom integrale samenwerking cruciaal is voor een gezonde leefomgeving

Het realiseren van een gezonde leefomgeving is een complexe opgave waarin diverse vakgebieden samenkomen, zoals duurzaamheid, groenvoorzieningen, mobiliteit, klimaatadaptatie, sociale voorzieningen, veiligheid en gezondheid. Het betreft dan ook geen afzonderlijk beleidsveld, maar een integraal onderdeel van bestaand beleid, waaronder groen-, sociaal-, woon-, recreatie- en mobiliteitsbeleid. Veel gemeenten streven ernaar de gezondheid van hun inwoners te verbeteren en een prettige leefomgeving te creëren.

Juist de inrichting van de fysieke leefomgeving biedt daarbij een unieke kans, maar vormt tegelijkertijd een grote uitdaging, om de volksgezondheid te beschermen en te bevorderen. Hoewel deze ambitie doorgaans duidelijk is verankerd in de Omgevingsvisie, krijgt het thema gezondheid in de praktijk nog onvoldoende aandacht binnen de afwegingskaders die worden gehanteerd bij beleidsontwikkeling. Gemeenten missen hierin vaak een integrale benadering.

Een domein overstijgende aanpak is echter noodzakelijk om gezondheid structureel en in de volle breedte te borgen binnen het ruimtelijk domein. Daarbij is samenwerking met de GGD op ruimtelijk vlak van groot belang, gezien hun uitgebreide kennis van (omgevings)factoren die van invloed zijn op de gezondheid van inwoners.

Hoe kunnen wij helpen?

Wij helpen jouw gemeente met een integrale aanpak voor de integratie van gezondheid in de instrumenten en ruimtelijke processen van jouw gemeente. Dit doen wij aan de hand van de volgende stappen:

Quickscan van de status van de leefomgeving en kwetsbaarheid van bewoners in de gemeente.
Prioritering op basis van de quickscan en ambitie van de gemeente.
Gezondheidsindicatoren koppelen aan prioriteiten.
Advies over op te nemen waarden van gezondheidsindicatoren in beleid.
Implementatie van de geadviseerde gezondheidsindicatoren in beleid.

De inrichting van de leefomgeving heeft grote invloed op onze gezondheid

Daarbij dwingt een veranderend klimaat ons steeds meer tot aanpassingen, zoals het verminderen van luchtverontreiniging, het omgaan met hittestress en het beheersen van wateroverlast. Bovendien beïnvloedt onze omgeving de keuzes die we maken, met directe gevolgen voor onze persoonlijke gezondheid. Dit gedrag wordt mede gestuurd door infrastructuur, voorzieningen en voedselaanbod. Een gezonde fysieke leefomgeving is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is (RIVM). In een gezonde leefomgeving word je gestimuleerd om te bewegen, te ontspannen en om elkaar te ontmoeten. Er is een goede milieukwaliteit en de omgeving is biodivers en klimaatbestendig. Daarnaast is er ruimte voor water en groen.