Wilco Louw en Peter Ruijters - Senior adviseurs organisatieontwikkeling

Sterke publieke organisaties zijn wendbaar en menselijk

Publieke organisaties bevinden zich in een dynamische en uitdagende tijd, waarin snelle verandering de nieuwe constante is.

Maatschappij, (geo)politiek en burgers vragen om empathie, flexibiliteit en doortastendheid van hun overheid. Gelijktijdig met systematische gelijkheid, degelijkheid en inspraak. Publieke organisaties worden steeds vaker gegijzeld tussen deze vaak tegengestelde krachten. Om de dilemma’s te trotseren is er een nieuwe balans nodig tussen de kaders en ruimte, tussen beheersen en vertrouwen, tussen doorzetten en vertragen.

Sterke publieke organisaties kunnen deze balans vinden door adaptiever te zijn aan veranderingen, te variëren in oplossingen en, bovenal, door menselijk te zijn. Dat doet een beroep op het leervermogen van organisaties én medewerkers. Laat dat leervermogen nu juist stevig onder druk staan!

Onze dynamische en uitdagende tijden

‘We leven niet langer in een tijd van verandering, maar een verandering van tijden’ (aldus hoogleraar transitiekunde J. Rotmans) . Als het gaat om disruptie denken we vaak aan technologische ontwikkelingen zoals kunstmatige intelligentie (AI). AI biedt geweldige kansen voor innovatie en verbetering van de publieke dienstverlening, maar brengt ook nieuwe risico’s met zich mee; zoals afhankelijkheid van tech-bedrijven en groei van cybercrime.

Maar technologie is niet de enige veranderkracht. Door een snelle vergrijzing hebben we te maken met grote druk op onze zorg én stijgende krapte op de arbeidsmarkt. We moeten meer doen met minder mensen. Dit vraagt om slimme oplossingen en nieuwe vormen van kennisdeling en samenwerking.

Daarbij maken mondiale ontwikkelingen zoals geopolitieke spanningen, klimaatverandering en migratie de context complexer. Er is groeiend wantrouwen vanwege een falende overheid (toeslagenaffaire) die maatschappelijke vragen niet weet op te lossen (stikstof, woningbouw, bestaanszekerheid). Dit maakt de opgave in zekere zin zelfs revolutionair.

Behoefte aan de menselijke maat

Publieke organisaties bestaan vaak al eeuwenlang en hebben voor hetere vuren gestaan. Alleen, oplossingen uit het verleden zijn zelden een remedie in het heden. Wat zijn in deze tijd de bouwstenen voor oplossingen? Wat is de penicilline, stoommachine of trias politica van deze tijd? In onze visie is dat ‘de mens’. De opgaven van onze tijd vragen om flexibiliteit, samenwerking en verbinding – tussen beleid en uitvoering, tussen binnen en buiten, en tussen mensen onderling. Menselijke kwaliteiten maken het verschil.

In deze tijd is er een dringende behoefte aan menselijk beoordelingsvermogen, moreel kompas, eigenaarschap en lef. In plaats van het volgen van algoritmische handelingssuggesties, schuilen in processen en regelgedreven risicomijding. We noemen dit de adaptieve medewerker. Die fijne collega die succesvol kan omgaan met verandering en onzekerheid, die nieuwe uitdagingen door zijn gedrag, denken en vaardigheden aan kan passen; en die creatieve oplossingen vindt om te floreren, in plaats van vast te houden aan starre patronen.

Om af en toe uit je comfortzone te stappen is voor de een makkelijker dan voor de ander, maar is in onze ogen een leerbare competentie. Het is begrijpelijk dat we in onzekere tijden zoeken naar houvast. Verandering roept vaak de behoefte op aan controle, of zorgt ervoor dat we vasthouden aan bekende structuren: "zo hebben we het altijd gedaan". We bevinden ons in wat Jitske Kramer in haar boek Tricky Tijden ‘liminale tijden’ noemt: een overgangsperiode tussen het oude dat niet meer werkt, en het nieuwe dat nog vorm moet krijgen.

Onze visie

In die tussentijd helpen wij jou graag om een nieuwe, gezonde balans te vinden. Dat doen we vanuit de volgende drijfveren:

Nederland kan mooier. Wij geloven in de kracht van publieke organisaties om maatschappelijke waarde te creëren. Juist in een tijd van verandering en complexiteit tonen veel organisaties hun veerkracht, betrokkenheid en lerend vermogen. Er is een groeiend besef dat maatschappelijke opgaven vragen om samenwerking, flexibiliteit en een duidelijke koers.
Wij zien een toekomst voor ons waarin organisaties waardegedreven werken: met heldere doelen, gedragen waarden en ruimte voor mensen om in het dagelijks werk het verschil te maken. Organisaties die continu leren, zich aanpassen en durven kiezen op basis van wat er werkelijk toe doet.
Wij stimuleren lef en moed in organisaties. Wij geloven dat waarden leidend zijn, en dat kaders ondersteunend moeten zijn aan het realiseren van maatschappelijke impact. Om dit te bereiken kijken wij buiten de bestaande kaders – ook als dat betekent dat ze herzien moeten worden. Soms betekent dit keuzes maken tussen verschillende belangen – en dat vraagt lef en moed. Dit is waar leiderschap het verschil maakt.
Wij nemen onze kernwaarden mee in de samenwerking. Niet als norm, maar als lens om samen met jou de organisatie te onderzoeken: waar maken we het verschil? En waar zit nog spanning? Onze kernwaarden:
- Warm – we hebben oog voor mensen en welzijn
- Doelgericht – we werken aan tastbare maatschappelijke resultaten
- Energiek – we brengen beweging en enthousiasme
- Dynamisch – we spelen flexibel in op verandering

Onze visie sluit aan bij de contingency-theorie van Lawrence & Lorsch en Burns & Stalker, die stelt dat er geen universele ‘beste manier’ bestaat om iets aan te pakken. Daarom bouwen wij samen met jou aan een organisatie die in balans is – tussen belangen, mensen en doelen.

Aanpak: wendbare, menselijke organisaties

Onze aanpak is gericht op het vinden van een nieuwe balans waarin wendbaarheid en de menselijke maat centraal staan. Met onze aanpak helpen we organisaties om koers te bepalen in een veranderende wereld, met oog voor medewerkers, samenwerking, informatie en leiderschap. We werken stapsgewijs, in fasen van transitie. Verandering is geen rechte lijn – soms is een stap terug nodig om vooruit te komen. Onze aanpak bestaat uit vier stappen:

Onderzoek naar de bedoeling
We brengen in kaart waar de organisatie staat en naar op weg is, en waar de groeikansen liggen. We brengen de organisatie in beeld vanuit de perspectieven leiderschap, samenwerking, medewerkers en informatie. Deze foto’s hangen we aan de muur, om gezamenlijk vast te stellen wat een realistische koers is in veranderende tijden.
Adaptief leren zijn
We operationaliseren én trainen de vaardigheden en competenties die horen bij een adaptieve organisatie – en adaptieve medewerkers. Kenmerken van een adaptieve organisatie zijn intrinsieke flexibiliteit, iteratief werken, continue feedback, en een cultuur van leren en experimenteren, waarbij de structuur horizontaal en teamgericht is in plaats van strikt hiërarchisch. Dit vraagt een andere wijze van sturing en leiderschap: coachend, ondersteunend in plaats van oplossingsgericht en kaderstellend.
Nieuwe balans vinden
We begeleiden het gesprek over de gewenste waarden, doelen en werkwijzen. Wat is er nodig om toekomstgericht te kunnen werken? Welke waarden geven richting, en hoe vertalen we die naar kaders en gedrag? We verbinden organisatiewaarden aan die van medewerkers, zodat zij in hun dagelijks werk kunnen handelen vanuit een gezamenlijk moreel kompas.
Eigenaarschap en lef versterken
We ondersteunen bij het realiseren van de gestelde doelen. Daarbij richten we ons op het versterken van gedeeld eigenaarschap, het stimuleren van lef en het handelen vanuit de bedoeling. Het beleids- en uitvoeringsmanagement – de laag waarin beleid en advisering samenkomen – is hierin cruciaal. Hier ontstaat de verbinding tussen strategie en uitvoering. Vanuit deze verbinding bouwen wij aan vertrouwen, samenwerking en resultaatgerichtheid door alle lagen van de organisatie.

We helpen organisaties om bij botsende waarden de juiste keuzes te maken

We helpen organisaties om keuzes te maken die passen bij de bedoeling en de context. Onze werkwijze is altijd gericht op ontmoeting en verbinding. Via doelsessies met beleid, uitvoering en ondersteuning bouwen we samen aan een gedeeld en uitvoerbaar plan.We gebruiken het klaverbladmodel als leidraad. Dit model helpt om balans te vinden tussen vier essentiële elementen binnen iedere organisatie:

Leiderschap en sturing – richting geven én ruimte bieden
Informatie – transparantie en inzicht over onderdelen heen
Processen – structuur en ritme aanbrengen
Mensen en cultuur – gedrag en samenwerking versterken

Het klaverbladmodel maakt verandering tastbaar en hanteerbaar. Het helpt om balans te vinden tussen harde en zachte elementen, tussen controle en vertrouwen, tussen kaders en waarden. Het is onze manier om organisaties te helpen in balans te zijn, in plaats van alleen ‘in control’. Als we vandaag veranderen, maken we morgen het verschil.