Gezondheid op de Kaart

Een drukke weg langs woningen. Weinig groen in een versteende wijk. Geluidsoverlast die slaap en herstel verstoort. Of juist een buurt met ruimte om te bewegen, elkaar te ontmoeten en te ontspannen. De plek waar mensen wonen, werken en opgroeien heeft iedere dag invloed op hun gezondheid. 

Dat maakt de keuzes die gemeenten maken over de leefomgeving belangrijk. Een gemeente die bepaalt waar woningen komen, hoeveel ruimte er is voor groen en beweging of hoe wordt omgegaan met geluid en luchtkwaliteit, beïnvloedt daarmee de gezondheid van inwoners. 

In de praktijk blijkt het bepalen van die inrichting nog niet eenvoudig. Gemeenten weten vaak wel dát gezondheid belangrijk is, maar zoeken nog naar manieren hoe ze dit concreet kunnen meenemen in ruimtelijke keuzes. De wet geeft daarvoor geen vaste werkwijze of stappenplan. Daardoor blijft gezondheid vaak abstract en lastig te vertalen naar beleid en uitvoering.  Het fysieke en het sociale domein staan voor dezelfde gezondheidsvraagstukken, maar weten elkaar in de praktijk vaak niet goed te vinden door verschillen in perspectief, taal en verantwoordelijkheden. Daardoor ontbreekt een gedeeld vertrekpunt om gezondheid integraal mee te wegen in beleid, uitvoering en vergunningverlening. 

Voor wie is Gezondheid op de Kaart interessant?

Gezondheid op de Kaart helpt gemeenten die gezondheid een plek willen geven in hun omgevingsbeleid en ruimtelijke keuzes. Het product helpt beleidsmakers, programmamanagers en projectleiders in het sociale én fysieke domein om ambities op gezondheid concreet te maken met data. Daarmee wordt het makkelijker om het gesprek te voeren met interne en externe stakeholders, prioriteiten te stellen in projecten en gezondheid beter mee te wegen bij beleidsontwikkeling en uitvoering.

• ​In een oogopslag een helder beeld van de huidige leefomgeving op basis van een basis set gezondheidsfactoren. 
• ​Mogelijkheid tot verdieping richting gemeente specifieke kaart met passende indicatoren: welke gezondheidsfactoren zijn specifiek voor jouw regio van belang? 
• ​Zicht op gebieden met kwetsbare inwoners: zij worden het sterkst geraakt door ongunstige omgevingsfactoren én profiteren het meest van verbeteringen. 
• ​Een basis om te prioriteren: waar liggen de grootste opgaven en kansen? 
• ​Ondersteuning voor gebiedsgericht werken door verschillen tussen wijken en buurten zichtbaar te maken. 
• ​Een manier om gezondheid ‘op tafel’ te krijgen bij domeinen waar het normaal minder zichtbaar is. 
• ​Een startpunt voor beleidsontwikkeling richting omgevingsprogramma’s en -plannen. 

Gezondheid op de Kaart laat zien hoe de leefomgeving bijdraagt aan gezondheid. Daarbij kijken we niet alleen naar wat gezondheid kan schaden, maar ook naar wat gezond gedrag juist stimuleert. Zo ontstaat er een breder beeld van de kansen en knelpunten in een gebied. 

We maken daarbij onderscheid tussen drie onderdelen:

1. Gezondheidsbeschermende factoren: Dit zijn kenmerken van de leefomgeving die de druk op de gezondheid zo klein mogelijk houden. Denk aan schone lucht, schoon water, weinig geluidsoverlast en een veilige leefomgeving.  
2. Gezondheidsbevorderende factoren: Dit zijn kenmerken die uitnodigen tot gezond gedrag, zoals bewegen, ontmoeten, ontspannen en gebruikmaken van groen en voorzieningen.  
3. Kwetsbaarheid: Sommige inwoners zijn extra gevoelig voor de kwaliteit van hun leefomgeving, bijvoorbeeld door een lage sociaaleconomische status of eenzaamheid. Juist in deze groepen kan een gezonde inrichting van de leefomgeving veel verschil maken.   

De kaart combineert deze onderdelen zodat zichtbaar wordt waar de grootste gezondheidsopgaven liggen én waar de meeste winst te behalen is. De basis van de kaart laat zien hoe de leefomgeving scoort op gezondheid. Daaroverheen wordt zichtbaar waar kwetsbare inwoners wonen, zodat duidelijk wordt waar de impact van verbeteringen het grootst kan zijn. 

Gemeenten staan voor grote ruimtelijke opgaven. Woningbouw, mobiliteit, vergroening en leefbaarheid vragen allemaal om een plek in dezelfde schaarse ruimte. Tegelijkertijd groeit het belang om gezondheid daarin expliciet mee te wegen. Veel gemeenten willen hier serieus werk van maken, maar zoeken nog naar een manier om gezondheid concreet te vertalen naar beleid, uitvoering en ruimtelijke keuzes.  

Gezondheid op de Kaart helpt daarbij: het maakt zichtbaar waar kansen en knelpunten liggen, ondersteunt het gesprek binnen en buiten de organisatie en helpt om beter te prioriteren.