Ruimte

De cruciale rol van gezondheid in ruimtelijke ontwikkeling

Nederland staat voor grote ruimtelijke opgaven

We bouwen woningen, vergroenen steden, spelen in op klimaatverandering en werken aan bereikbare en leefbare wijken. Al deze keuzes hebben invloed op de gezondheid van inwoners. De vraag is dan ook: hoe zorg je ervoor dat gezondheid daadwerkelijk wordt meegenomen in ruimtelijke keuzes en niet alleen een ambitie op papier blijft?

Inwerkingtreding Omgevingswet: een belangrijke stap naar een gezonde leefomgeving

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Eén van de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet is het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Binnen de wet moeten overheden eigen gezondheidsambities vastleggen en uitwerken voor de fysieke leefomgeving. Bovendien wordt het met de invoering van de Omgevingswet verplicht om gezondheid mee te wegen in het vaststellen van omgevingsplannen en het verlenen van omgevingsvergunningen. Dit houdt daarmee ook in dat gezondheid vanaf nu een weigeringsgrond is voor het verlenen van vergunningen. De invoering van de Omgevingswet biedt hiermee een belangrijke opstap om de ambitie voor een gezonde leefomgeving werkelijkheid te laten worden.

Gezondheid meenemen stagneert bij de ambitie

Veel gemeenten hebben de ambitie om in te zetten op gezondheid voor hun inwoners in een prettige leefomgeving. In de inrichting van de fysieke leefomgeving ligt een unieke kans om de volksgezondheid te beschermen en te bevorderen. Hoewel deze ambitie vaak duidelijk zichtbaar is in de Omgevingsvisie, ontbreekt de doorwerking naar beleid en uitvoering.

Wat is een gezonde leefomgeving eigenlijk?

De inrichting van de leefomgeving heeft grote invloed op het welzijn van haar inwoners. Daarbij dwingt een veranderend klimaat ons steeds meer tot aanpassingen, zoals het verminderen van luchtverontreiniging, het omgaan met hittestress en het beheersen van wateroverlast. Bovendien beïnvloedt onze omgeving de keuzes die we maken, met directe gevolgen voor onze persoonlijke gezondheid. Dit gedrag wordt onder andere gestuurd door infrastructuur, voorzieningen en voedselaanbod. Een gezonde fysieke leefomgeving is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is (RIVM). In een gezonde leefomgeving word je gestimuleerd om te bewegen, te ontspannen en om elkaar te ontmoeten. Er is een goede milieukwaliteit en de omgeving is biodivers en klimaatbestendig. Er is ruimte voor water en groen.

Het creëren van een gezonde leefomgeving is een domein overstijgende opgave

Het creëren van een gezonde leefomgeving is een complexe uitdaging waarin verschillende vakgebieden samenkomen, zoals duurzaamheid, groenvoorzieningen, mobiliteit, klimaatadaptatie, sociale voorzieningen, veiligheid en gezondheid. Gezondheid raakt daarmee tal van bestaande beleidsvelden, zoals groen-, sociaal-, woon-, recreatie- en mobiliteitsbeleid). Bij gemeenten ontbreekt het nog aan een integrale blik op deze opgave. Omdat gezondheid in zoveel verschillende disciplines terugkomt, is een domein overstijgende aanpak noodzakelijk om een structurele verbetering te bewerkstelligen in de gehele beleidscyclus. Ook is samenwerking met de GGD op het ruimtelijk vlak van essentieel belang in verband met hun uitgebreide kennis over (omgevings)factoren die van invloed zijn op de gezondheid van inwoners. Door de GGD vroeg in ruimtelijke ontwikkelingen te betrekken, vereenvoudig je de stappen om de gezondheidsambities ook echt tot uitvoering te brengen.

Gezondheid een vaste plek geven in jouw organisatie?

Wij helpen jou met een werkbare aanpak voor de integratie van gezondheid in de ruimtelijke processen van jouw gemeente. Dit doen wij aan de hand van de volgende stappen:

Gezondheid op de Kaart: we maken de huidige gezondheidsstatus van inwoners en de leefomgeving van de gemeente inzichtelijk op de kaart.
Opstellen van gezondheidsdoelstellingen op basis van de ambities in de omgevingsvisie.
Concreet opnemen van gezondheid in ruimtelijke afwegingskaders.
De doelstellingen borgen in beleid en uitvoering (m.b.v. omgevingsinstrumenten).

Lees meer over Gezondheid op de Kaart

Wil jij ook aan de slag met het creëren van een gezonde leefomgeving in jouw gemeente?

Heb jij gezondheidsambities die je verder wil brengen binnen jouw organisatie? Wij denken graag met je mee. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.